Copy
View this email in your browser

Nieuwsbrief Vereniging Gelre, nr. 12
(maart 2021)

 

 

Woord vooraf


Vandaag viel Mooi Gelderland in de bus, het tijdschrift van Geldersch Landschap & Kasteelen. Bladerend door dit blad zie ik de mooie natuur, de indrukwekkende kastelen en landhuizen, het vele mooie erfgoed waaraan Gelderland rijk is. De foto’s sporen je aan erop uit te gaan. Het is een aansporing die nauwelijks nodig in deze tijd: tijdens onze wandelingen en fietstochten ontdekken we onbekende paadjes, monumenten die we daarvoor over het hoofd zagen, horen we vogels die we nooit eerder opmerkten. De wereld dichtbij voelt misschien te klein na twaalf maanden pandemie, maar blijkt nog altijd rijk aan verrassingen. Met de geschiedenis en het erfgoed van je eigen stad of regio is er iets vergelijkbaars aan de hand.

Meeslepend is het verhaal van verre landen en culturen, maar zeker zo boeiend is de lokale geschiedenis. In Museum Het Valkhof is de komende maanden een tentoonstelling te zien over de pest. Het is een mondiaal verhaal, maar met treffende Gelderse details over artsen als Henricus Spijker en IJsbrand van Diemerbroeck. En in juni, zo hopen we, is er een symposium over de Tweede Wereldoorlog in de Betuwe. Het lijkt een voetnoot bij de geschiedenis, maar voor wie beter kijkt is het hele drama van het laatste oorlogsjaar daarin te zien.

Het verhaal van Gelderland is verbonden met het verhaal van de hele wereld, zo toont een middeleeuws handschrift dat later dit jaar in Huis Bergh te zien is en in de projecten van ‘ontgrenzer’ Christa van Dee.

Verenigingen die zich bezighouden met de geschiedenis van de eigen stad, streek of provincie blijven dicht bij huis, zo lijkt het. Maar wie deze nieuwbrief doorleest, en wie nog eens bladert door de enkele maanden geleden verschenen Bijdragen en mededelingen Gelre, komt de hele wereld tegen. Wie weet een troostende gedachte in een tijd waarin onze reizen minder ver gaan dan we zouden willen.

Johan Oosterman
10 maart 2021

Gelderse geschiedenis actueel #3


‘Ontgrenzer´ Christa van Dee werkt als zelfstandige aan projecten die de samenwerking in de grensstreek moeten bevorderen en probeert zo de obstakels weg te nemen. Speciaal voor de nieuwsbrief schreef ze deze Gelderse geschiedenis actueel:
'De kansen in het grensgebied zijn er vandaag de dag nog steeds. Ga die grens over en geniet wat onze buren ons te bieden hebben.'
Verder lezen? Klik hier!

Een nieuwe start voor museum Het Valkhof

 

‘Museum Het Valkhof gered’ luidde een van de koppen die de afgelopen tijd te lezen waren over het Nijmeegse museum. Na jaren waarin diepte- en hoogtepunten elkaar afwisselden – een financiële crisis naast mooie tentoonstellingen over Ceija Stojka en Maria van Gelre – kan het museum nu vernieuwd en verbouwd worden. De gemeente Nijmegen heeft daartoe definitief besloten en de middelen beschikbaar gesteld die dat mogelijk maken. Het museum toonde in de voorbije twintig jaar prachtige tentoonstellingen over de geschiedenis van Gelderland, maar is meer dan alleen maar een museum over archeologie en geschiedenis. De nieuwste tentoonstelling, over de pest, is daarvan een treffend voorbeeld. Het actuele verhaal over de geschiedenis van een legendarische ziekte wordt verteld met historische object en met kunst van vandaag.

De Nijmeegse pestdokter IJsbrand van Diemerbroeck behandelt in de jaren 1635-1636 als stadsgeneesheer van Nijmegen talloze pestlijders. Zijn medisch-wetenschappelijke traktaat hierover bevindt zich in de collectie van Museum Het Valkhof.


Tentoonstelling De Pest - Museum Het Valkhof

Museum Het Valkhof presenteert in het voorjaar van 2021 de tentoonstelling De Pest. De besmettelijke ziekte hield Europa vele honderden jaren in haar greep. Met een combinatie van werk van oude meesters, historische objecten en hedendaagse kunst, verbindt de tentoonstelling de geschiedenis van de pest aan de wereld van nu. In de expositie worden indrukwekkende bruiklenen van bevriende musea uit binnen- en buitenland gecombineerd met lokale verhalen en objecten.

Een van de lokale verhalen die in de tentoonstelling aan bod komen, gaat over de Nijmeegse ‘pestdokter’ IJsbrand van Diemerbroeck (zie bovenstaande afbeelding). Hij werd in 1636 tijdens een grote pestepidemie benoemd tot stadsarts in Nijmegen. Hij bleef op zijn post, in tegenstelling tot vele vakgenoten die werden geconfronteerd met een pestuitbraak. Tien jaar later publiceerde hij een traktaat over de pest. Hij beschreef daarin de symptomen van de patiënten die hij in Nijmegen had behandeld.

Lees op onze website meer over het pesttractaat van Van Diemerbroeck!

De Pest is te zien vanaf het einde van de lockdown tot en met 30 mei 2021.
Ga voor tickets en overige informatie hier naar Museum Het Valkhof

'Gelderse' Vikingen


Archeologen stuitten onlangs bij Zutphen op ´een uniek Vikingkamp´ uit het einde van de negende eeuw. Uniek voor Gelderland, maar zelfs heel bijzonder voor Nederlandse begrippen. Lees meer op de sites van Omroep Gelderland en De Stentor.

Nieuw licht op oude zaken #3

In de rubriek Nieuw licht op oude zaken wordt iedere nieuwsbrief een object of archiefstuk uitgelicht dat opnieuw is opgedoken of beter toegankelijk is. 

In 2017 kocht Kasteel Huis Bergh een uitzonderlijk handschrift met een imposante verzameling geïllustreerde kronieken, of geschiedverhalen. Elke afzonderlijke kroniek is voorzien van een gekleurde tekening. Het handschrift bevat een kroniek van de pausen, gevolgd door kronieken van de bisdommen Keulen, Münster, Luik en Utrecht, en een kroniek van de keizers gevolgd door kronieken van Gelre, Brabant, Holland, Berg en Kleef. Gelre neemt daarbij een centrale positie in. De korte kroniek van Gelre is bovendien de oudste kroniek van het hertogdom: met deze kroniek begint de geschiedschrijving van Gelre.

Het handschrift staat centraal in de tentoonstelling ‘Kracht van kronieken. Het oudste geschiedenisboek van Gelderland komt thuis’, van 21 augustus - 14 november 2021 te zien in Huis Bergh.
 
Meer lezen over dit unieke handschrift? Klik hier!

Op de leestafel #3


De corona-maatregelen kluisteren velen van ons aan huis. Voor menigeen is dat aanleiding om eindelijk eens dat boek te lezen dat al tijden staat te wachten, of een gouden exemplaar nogmaals te lezen. In iedere nieuwsbrief worden recent verschenen of binnenkort te verschijnen publicaties uitgelicht. De redactie van deze nieuwsbrief heeft voor deze editie de volgende titels geselecteerd:

Guido von Büren, Georg Mölich en Ralf-Peter Fuchs (eds.), Herrschaft, Hof und Humanismus. Wilhelm V. von Jülich-Kleve-Berg und seine Zeit (Münster: Verlag für Regionalgeschichte 2020).

Kris Brussen schreef op de website van de Vereniging Gelre een recensie over deze bundel over Willem V van Gulik-Kleef-Berg, die voort is gekomen uit een in 2016 gehouden symposium in Kleef over de invloed van de regeringsjaren van deze Nederrijnse vorst op diens territorium én het Nederrijngebied. Lees hier zijn recensie.

Annemarie van Santen en René van Gruting, De Collectie Mengelberg in Huis Bergh (´s-Heerenberg: Stichting Huis Bergh 2020). 

Friedrich Wilhelm ('Wilhelm') Mengelberg (1837-1919) is vooral bekend vanwege zijn werk voor een groot aantal katholieke kerken in Nederland. Minder bekend is dat Mengelberg een grote, deels middeleeuwse, kunstcollectie bezat. Een collectie die hij beschouwde als een studiecollectie en die hem inspiratie bood voor zijn eigen werk. Lees hier meer. De bijbehorende tentoonstelling is (onder voorbehoud) nog tot en met 27 juni te bezoeken.

Overige monografieën en tijdschriften

Het Verhaal van Gelderland #3

 
Sinds de zomer van 2019 werkt een team van zo’n 35 auteurs en redactieleden aan een nieuwe provinciegeschiedenis onder de noemer Verhaal van Gelderland. Naar verwachting verschijnt het boek in mei 2022. In deze nieuwsbrief: het verhaal van bevolkingsstatistiek.

Hoeveel mensen woonden er in de achttiende eeuw in Gelderland? En hoeveel in de Romeinse tijd? Het maken van een reconstructie is niet gemakkelijk. Bevolkingsstatistiek bestaat nog maar twee eeuwen en voor het grootste gedeelte van de geschiedenis ontbreken geschreven bronnen geheel. Toch dook junior onderzoeker Rozemarijn Moes een jaar lang in de cijfers voor het project ‘Verhaal van Gelderland’.

Geschiedenis gaat over mensen. Het maakt daarbij nogal uit of het over 100 of 100.000 mensen gaat. Voor het in 2022 te verschijnen Verhaal van Gelderland werd daarom junior onderzoeker Rozemarijn Moes aangesteld om een reconstructie te maken van de bevolkingsaantallen van Gelderland van prehistorie tot en met heden. In januari presenteerde zij haar resultaten.
Lees hier meer over het onderzoek van Rozemarijn Moes

Symposium: Oorlog in de Betuwe

‘Eens zal de Betuwe in bloei weer staan’, een symposium dat zou plaatsvinden op 21 maart 2020, was een van de eerste evenementen die moest worden geannuleerd vanwege de toen nog jonge Coronacrisis. We zijn nu een jaar verder. Samen met de stichting WO2GLD kijken we of het alsnog mogelijk is het symposium door te laten. Op vrijdag 25 juni hopen we het symposium te kunnen laten plaatsvinden. In lezingen en interview-gesprekken willen we aandacht besteden aan de (on)zichtbaarheid van de oorlog in de Betuwe.

Na de slag om Arnhem vormde de Betuwe negen maanden lang het frontgebied tussen bevrijd en bezet Nederland. Nergens anders in Europa lag tijdens de Tweede Wereldoorlog een gebied zo lang in de frontlinie. In historische studies en bij herdenkingen wordt in toenemende mate aandacht besteed aan het lot van burgers in het oorlogsgeweld. Vanuit deze aandacht richten we de blik op de Betuwe: welke sporen heeft de oorlog nagelaten in dit gebied? En is de Betuwe wel zichtbaar genoeg in het verhaal van de Tweede Wereldoorlog? Deze en andere vragen komen aan bod op 25 juni. 

Of het symposium doorgang kan vinden is nog niet zeker, maar we hebben een nieuwe datum. Wij hopen u spoedig nader te berichten via de website van de Vereniging Gelre en via andere media. Noteer in elk geval alvast 25 juni in uw agenda: ‘Eens zal de Betuwe in bloei weer staan’.

De Vereniging Gelre: een blik op onze toekomst

In de vorige nieuwsbrief was te lezen dat we volop nadenken over het profiel van de Vereniging Gelre en de Bijdragen en Mededelingen. We zijn ruim over de honderd en willen graag nog jaren door. We maken daarom plannen voor een mooie toekomst van Gelre. Hier vertellen we alvast over die bezinning op ons profiel en geven we een inkijkje in de plannen.
Lees hier meer over onze toekomstplannen
https://twitter.com/vereniginggelre
Ga hier naar onze Facebook-pagina!
Website
Copyright © 2020 Vereniging Gelre, All rights reserved.

Redactie:
Maartje A.B., Rudolf Bosch, Kris Brussen, Yvette Driever & Johan Oosterman

Ons e-mailadres is:
info@vereniginggelre.nl

Wilt u de wijze waarop u deze e-mails ontvangen wijzigen?
U kunt hier uw voorkeuren wijzigen of u uitschrijven uit de nieuwsbrief.

Vereniging Gelre
Westervoortsedijk 67d
6827 AT Arnhem

IBAN: NL29 INGB 0000 8986 88
Door de Belastingdienst erkend als Algemeen Nut Beogende Instelling.
KVK-nummer: 40120313
RSIN: 8157.30.858






This email was sent to <<Email Address>>
why did I get this?    unsubscribe from this list    update subscription preferences
Vereniging Gelre · Westervoortsedijk 67d · ARNHEM, Gelderland 6827 AT · Netherlands

Email Marketing Powered by Mailchimp