Copy

KENNISFLITSSUIKERS

NOVEMBER 2015
Dit is de laatste ‘KennisFlitsSuikers’ van dit jaar, de digitale nieuwsbrief van het Platform Suikers & Voeding. Ook in 2016 houden we u op de hoogte van actuele ontwikkelingen en achtergrondinformatie over suikers. Deze Kennisflits staat in het teken van de Richtlijnen goede voeding 2015, die zijn uitgebracht op 4 november 2015. Kenniscentrum suiker & voeding, Vereniging voor de Bakkerij- en Zoetwarenindustrie en de FNLI reageren op de nieuwe richtlijnen.
NIEUWS

Nederlandse Gezondheidsraad lanceert nieuwe Richtlijnen goede voeding


Op woensdag 4 november 2015 overhandigde de Gezondheidsraad het advies Richtlijnen goede voeding 2015 aan minister Edith Schippers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het nieuwe advies vervangt daarmee de oude richtlijnen uit 2006. Kern van het advies: eet volgens een meer plantaardig en minder dierlijk voedingspatroon en verminder de consumptie van suikerhoudende dranken (waaronder fruitsappen).

In totaal zijn zestien voedingsrichtlijnen opgesteld om de volksgezondheid in Nederland te bevorderen. Het Voedingscentrum vertaalt de richtlijnen naar praktische adviezen voor de consument in de Schijf van Vijf. Deze verschijnt op 21 maart 2016.
 

Suikerhoudende dranken

In het rapport van de Gezondheidsraad staat dat suikerhoudende dranken (zowel dranken met toegevoegd suiker als fruitsap en gezoete zuiveldranken) de kans op het ontstaan van diabetes (suikerziekte) verhogen. Door het gebruik van dergelijke dranken kan het lichaamsgewicht namelijk stijgen waardoor het risico op diabetes toeneemt. Het advies is: ‘Drink zo min mogelijk suikerhoudende dranken.’ Dranken met toegevoegde suikers zijn koude dranken waaraan sacharose (tafelsuiker), fructose of glucose is toegevoegd. Voorbeelden zijn vruchtendrank, vruchtennectar, frisdranken, ijsthee, gevitamineerd water en sportdranken waaraan suikers zijn toegevoegd. Goede alternatieven zijn volgens de raad dranken zonder suikers zoals thee, gefilterde koffie en water.
 

Nieuwe benadering

Het nieuwe advies is opgesteld door de Commissie Richtlijnen goede voeding 2015 van de Gezondheidsraad. De richtlijnen zijn gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek om chronische ziekten (zoals bijvoorbeeld coronaire hartziekten, beroerte en diabetes) te voorkomen. Voor het eerst zijn de richtlijnen geheel geformuleerd in termen van voedingsmiddelen, tot dusver gebeurde dat grotendeels in termen van voedingsstoffen (zoals eiwitten, vetten en koolhydraten). Die aanpak maakt ze begrijpelijker voor de consument. Volgend voorjaar is er voor iedereen de nieuwe Schijf van Vijf!
Schippers Gezondheidsraad advies voeding
Videoboodschap minister Edith Schippers over de nieuwe richtlijnen
REACTIES VAN DE ORGANISATIES
Janine Verheesen, (Kenniscentrum suiker & voeding), Ton Baas (Vereniging voor de Bakkerij- en Zoetwarenindustrie) en Christine Grit (FNLI) reageren deze keer op de nieuwe Richtlijnen goede voeding.
JANINE VERHEESEN (KENNISCENTRUM SUIKER & VOEDING)
 

Ik mis aandacht voor de energiebalans


Janine Verheesen (Kenniscentrum suiker & voeding) vindt het vreemd dat overgewicht en obesitas niet zijn meegenomen in de beoordeling. ‘Zo’n 50% van de volwassen Nederlanders kampt toch met overgewicht!’

‘Deze nieuwe Richtlijnen goede voeding zijn gericht op voedingsmiddelen, voor de consument veel begrijpelijker. Maar wat ik mis is de aandacht voor de energiebalans. Iemand die zich strikt aan de richtlijnen houdt, komt uit op een dagelijkse energie-inname van 1100-1500 kcal.’ Dat is weinig constateert Verheesen. ‘Een man heeft gemiddeld 2500 kcal per dag nodig en een vrouw circa 2000 kcal. Daar zit dus een verschil tussen van zo’n 500 tot 1000 kcal. En de Gezondheidsraad maakt niet duidelijk met welke voedingsmiddelen je het voedingspatroon bij voorkeur aanvult.’

VOEDING EN ZIEKTEN
Ze vertelt dat de wetenschappers de relatie tussen voeding en het ontstaan van tien chronische ziekten hebben bestudeerd: coronaire hartziekten, beroerte, hartfalen, diabetes mellitus type 2, chronisch obstructieve longziekten (COPD), borstkanker, darmkanker, longkanker, dementie en depressie. ‘Het verbaast me dat - in tegenstelling tot het advies van 2006- in de huidige richtlijnen geen specifieke aanbevelingen opgenomen zijn voor overgewicht of een ongewenste toename van het gewicht. Ook aan lichamelijke activiteit wordt geen aandacht geschonken. Vreemd dat overgewicht en obesitas niet zijn meegenomen in de beoordeling. Zo’n 50% van de volwassen Nederlanders kampt toch met overgewicht!’

VAGE RICHTLIJN
Eén van de richtlijnen is ‘drink zo min mogelijk suikerhoudende dranken’. Verheesen: ‘Dat is een vage richtlijn, want wat is ‘zo min mogelijk’? Het is wel duidelijk dat voor kinderen de gemiddelde consumptie wat lager zou kunnen. Ze drinken nu gemiddeld driekwart liter per dag, dat is zeker te veel voor kinderen met een hoog gewicht.’ Ook de vruchtensappen (inclusief de versgeperste) zijn meegenomen in de advisering. Dat schept duidelijkheid vindt Verheesen. ‘Ze bevatten immers evenveel suikers als frisdranken en leveren dus evenveel calorieën.’ De Gezondheidsraad noemt water, gefilterde koffie en thee zonder suiker goede alternatieven voor deze suikerhoudende dranken. ‘Het koffieadvies is natuurlijk niet bruikbaar voor kinderen. Maar er wordt ook geen advies gegeven over lightfrisdranken of frisdranken met een mengsel van veel minder suiker in combinatie met kunstmatige zoetstoffen. Het wachten is op de nieuwe Schijf van Vijf van het Voedingscentrum.’
TON BAAS (VERENIGING VOOR DE BAKKERIJ- EN ZOETWARENINDUSTRIE)
Verbaast zich over de nieuwe Richtlijnen goede voeding en kijkt uit naar de plannen van het Voedingscentrum.

 

Behoefte aan praktische vertaling


‘Er is in de nieuwe richtlijnen bijna geen aandacht voor verwennen. Op welke manier je moet genieten van eten, daar wordt niet over gesproken. Ik vind het heel magertjes.’ Baas registreert in de media ook veel weerstand. ‘Ik heb het idee dat de commissie geen rekening houdt met de ontwikkelingen in de maatschappij. En producten als pepernoten en ontbijtkoek, die horen toch bij de Nederlandse cultuur?’ Hij vindt de richtlijnen nogal betuttelend en eenzijdig. ‘Dit mag niet meer, en dat moet je niet doen. Volgens mij is de balans moeilijk te vinden. Hoe gaan mensen daar mee om? Als ik in de supermarkt ben of ga eten in een restaurant, dan snap ik niet wat ik daar met deze richtlijnen moet doen. De consument heeft grote behoefte aan een praktische vertaling. Ik hoop echt dat het Voedingscentrum hier verstandig mee om gaat.’ Baas tenslotte: ‘Ik kijk uit naar de plannen van het Voedingscentrum.’
CHRISTINE GRIT (FNLI)
Constateert dat de focus van de Richtlijnen goede voeding wel heel sterk is gericht op tien chronische ziekten.
 

Bewerkte voedingsmiddelen ontbreken


‘Wat me opvalt nu de Richtlijnen goede voeding er zijn, is dat er helemaal niets in staat over voedingsstoffen maar alleen over bepaalde voedingsmiddelen. Daar heb ik toch wel wat bedenkingen bij. Want die grote groep van voedingsmiddelen die er niet in staat, zijn bijvoorbeeld de bewerkte voedingsmiddelen. Voor veel mensen betekent dat ‘er staat niets in over die producten, dus ik kan ze volop gebruiken’. Grit constateert dat de focus heel sterk is gericht op tien chronische ziekten. ‘En die vitamines en mineralen dan?’ En zegt ze: ‘Eten en drinken is toch veel meer dan proberen chronische ziekten te voorkomen? Genieten van producten en het sociale gebeuren rondom voeding, dat vind ik ook gezondheid. De Gezondheidsraad gebruikt een beperkt begrip.’ Grit vindt dat het advies over suiker (drink zo min mogelijk suikerhoudende dranken) bevestigt dat er naar calorieën moet worden gekeken en niet alleen naar suikers. ‘Er is geen limiet voor de inname van suikers. Wat alle implicaties zullen inhouden, dat vind ik nog moeilijk te overzien. Alle ogen zijn nu gericht op het Voedingscentrum. Ze moeten heel veel voedingsmiddelen gaan rangschikken en deze richtlijnen bieden daarvoor niet alle handvatten.’
 
KENNISKADERS
Wat zijn de Richtlijnen goede voeding?

De Richtlijnen goede voeding is een advies van de Gezondheidsraad over de effecten van voedingstoffen, voedingsmiddelen en voedingspatronen op de gezondheid. Dit advies publiceerde de Gezondheidsraad voor het eerst in 1986. Op 4 november 2015 vervingen de Richtlijnen goede voeding 2015 het oude advies uit 2006. De huidige richtlijnen bevatten de actuele stand van wetenschap over de relatie tussen voeding en chronische ziekten (zoals diabetes type 2, kanker en hart- en vaatziekten), vertaald in aanbevelingen voor een gezond voedingspatroon.
Wie hebben de richtlijnen opgesteld?

De richtlijnen zijn opgesteld door de Commissie Richtlijnen goede voeding van de Gezondheidsraad. Deze commissie bestaat uit negen leden waaronder hoogleraar epidemiologie, prof.dr.ir. Hans Brug en hoogleraar klinische epidemiologie en huisartsgeneeskunde, prof.dr. Arno Hoes. De commissie werd voorgezeten door emeritus hoogleraar volksgezondheidsonderzoek prof.dr.ir. Daan Kromhout.
Hoe werkt de Gezondheidsraad?

De Gezondheidsraad bood in de eerste helft van 2015 de gelegenheid om commentaar te leveren op conceptversies van achtergronddocumenten over voedingsstoffen, voedingsmiddelen en voedingspatronen. Van ‘Aardappelen’ tot ‘Zuivel’ en van ‘Vitamine- en mineralensupplementen’ tot ‘Granen en graanproducten’, in totaal kon er worden gereageerd op 29 conceptdocumenten. In de achtergronddocumenten zijn conclusies getrokken op basis van de internationale wetenschappelijke literatuur gepubliceerd tot 1 juli 2014. De commissie heeft daarbij gebruik gemaakt van resultaten uit diverse soorten wetenschappelijk onderzoek. In de uiteindelijke Richtlijnen goede voeding 2015 zijn de informatie uit de achtergronddocumenten en enkele eerdere adviezen van de Gezondheidsraad gewikt en geworden tot de nu verschenen richtlijnen.
INTERVIEW

Industrie moet een slag maken


De gebruikelijke basisvoedingsmiddelen zoals brood en zuivel worden in de Richtlijnen goede voeding krachtig neergezet constateert prof.dr.ir. Frans Kok. ‘Dat neemt de wind uit de zeilen van diverse voedingshypes en bijvoorbeeld het gebruik van superfoods.’ De nieuwe basisprincipes moeten worden gedifferentieerd voor de verschillende doelgroepen. ‘Als je daar goed in slaagt, kun je een fantastische slag maken.’

‘Eet meer plantaardig, eet wekelijks peulvruchten en elke dag ongezouten noten, dat vind ik opvallende richtlijnen’, zegt prof.dr.ir. Frans Kok (tot voor kort hoogleraar Voeding en Gezondheid, Wageningen University) een dag na de presentatie van de nieuwe Richtlijnen goede voeding. ‘Het is de manier om goede eiwitten binnen te krijgen, een uitstekend alternatief voor het eten van minder vlees.’ De gebruikelijk basisvoedingsmiddelen zoals brood en zuivel worden krachtig neergezet constateert hij. ‘Dat neemt de wind uit de zeilen van diverse voedingshypes en bijvoorbeeld het gebruik van superfoods. En bijzonder ook dat Nederland eigenlijk wordt ‘drooggelegd’ als het om alcohol gaat, terwijl we in Europa al het land waren met de sterkste restrictie.’
 

Industrie en retail

Kok was nauw betrokken bij de ontwikkeling van de Richtlijnen goede voeding uit 2006. ‘Wij hebben destijds ook benoemd wat de industrie en retailers met die richtlijnen konden oppakken. Dat is nu niet gebeurd. De wetenschappelijke kant was al veel werk, zei commissievoorzitter prof.dr.ir. Daan Kromhout.’ Minister Schippers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) noemt die aandacht voor industrie en supermarkt wel een belangrijke volgende stap. Maar zegt Kok: ‘Ik vind dat de industrie nu toch een flinke slag moet maken. Het gaat allemaal te gemakkelijk, te traag. Ik vind de industrie te laconiek over de gewenste veranderingen. Marketeers zouden niet alleen moeten worden afgerekend op commerciële resultaten maar ook op het realiseren van de gezondheidsaspecten.’
 

Iets extra's

Wie de Richtlijnen goede voeding 2015 in praktijk brengt, komt uit op een dagvoeding van circa 1500 kcal weet Kok. ‘De meeste vrouwen en mannen hebben meer nodig. Wat ga je dan doen? Grotere porties eten of kom je in verleiding om – buiten de richtlijnen om – te gaan snacken? Als je denkt ‘de basis is goed, ik kan nu wat extra’s doen’, hoe besteed je die extra calorieën? Dat is ook een aspect voor de vertaalslag van het Voedingscentrum, mensen moeten aan de hand worden genomen.’ Want, waarschuwt hij: ‘Je moet oppassen dat de consument zo’n richtlijn niet te star interpreteert. Als je het merendeel van de richtlijnen weet te halen, dan ben je goed bezig.’

> Lees het hele interview met prof.dr.ir. Frans Kok in ‘Suiker in perspectief’ nummer 34 op pagina 6

Advies in het kort


Op basis van wetenschappelijk onderzoek over de relatie tussen voeding en chronische ziekten heeft de Gezondheidsraad de nieuwe richtlijnen geformuleerd. Hieronder 10 opvallende richtlijnen:

Drink geen alcohol of in ieder geval niet meer dan één glas per dag
Het is overtuigend aangetoond dat een hoog alcoholgebruik het risico op beroerte verhoogt en dat bingedrinken (60 gram of meer per gelegenheid) het risico op coronaire hartziekten verhoogt.

Eet ten minste 15 gram ongezouten noten per dag
De consumptie van ongeveer 15 gram noten per dag leidt tot een verlaging van het risico op coronaire hartziekten.

Eet één keer per week vis, bij voorkeur vette vis
Het is overtuigend aangetoond dat het eten van vis het risico op fatale coronaire hartziekten verlaagt. Vette vis zoals zalm, haring of makreel, bevat meer visvetzuren dan magere vissoorten.

Drink dagelijks drie koppen thee
Het is overtuigend aangetoond dat het drinken van thee (groene of zwarte) het risico op beroerte verlaagt. En het is aannemelijk dat de consumptie van thee samenhangt met een lager risico op diabetes.

Drink zo min mogelijk suikerhoudende dranken
De consumptie van suikerhoudende dranken (met toegevoegd suiker, fruitsappen en gezoete zuiveldranken) verhoogt het risico op diabetes (via gewichtstoename).

Vervang ongefilterde door gefilterde koffie
Het is overtuigend aangetoond dat ongefilterde koffie het LDL-cholesterol (een causale risicofactor voor coronaire hartziekten) verhoogt. Een filter houdt de cholesterolverhogende in bijvoorbeeld filterkoffie, koffiepads, oploskoffie en automatenkoffie op basis van vloeibaar koffieconcentraat tegen. Voorbeelden van ongefilterde koffie zijn: kookkoffie, cafetière koffie, Griekse koffie en Turkse koffie.

Beperk de inname van keukenzout tot maximaal 6 gram per dag
Het is overtuigend aangetoond dat een vermindering van de natriuminname de bloeddruk (een belangrijke risicofactor voor hart- en vaatziekten) verlaagt.

Beperk de consumptie van rood vlees en met name bewerkt vlees
De consumptie van rood en bewerkt vlees verhoogt het risico op beroerte, diabetes, darmkanker en longkanker. Deze richtlijn is geen oproep om helemaal geen vlees te eten, maar de vleesconsumptie te beperken.

Eet dagelijks ten minste 200 gram groente en ten minste 200 gram fruit
Het dagelijks consumeren van 400 gram groente en fruit leidt onder andere tot een verlaging van de bloeddruk.

Eet dagelijks ten minste 90 gram bruin brood, volkorenbrood of andere volkorenproducten
Het is overtuigend aangetoond dat de consumptie van volkorenproducten het risico op coronaire hartziekten verlaagt en de inname van voedingsvezel het risico op beroerte verlaagt.

Suikerfeiten onder handbereik

Kenniscentrum suiker & voeding heeft speciale app ontwikkeld: suikerfeiten.nl. Veel gestelde vragen over suiker in relatie tot voeding en gezondheid worden hier beantwoord.
Het Platform Suikers & Voeding is een initiatief van de suikerproducerende en suikerverwerkende industrie en wil de kennis van suikers verbeteren door deze in overeenstemming te brengen met de (wetenschappelijke) feiten en duidelijkheid te scheppen over de rol van suikers in onze voeding en gezondheid.

KennisFlitsSuikers is een uitgave van Kenniscentrum suiker & voeding
meer informatie: www.kenniscentrumsuiker.nl